تاریخچه زعفران و خواص آن

زعفران يا طلاي قرمز، گیاهی علفی، چند ساله و پیاز دار است که از خانواده زنبقیان می باشد و کل طول مادگی بین 15 تا 17 سانتی متر میباشد. كه در پاييز گل مي دهد.  گل‌های زعفران دارای ۶ گلبرگ بنفش رنگ هستند که ممکن است در بعضی گونه ها به رنگ گلی یا ارغوانی باشند. گل‌ها دارای ۳ پرچم و یک مادگی منتهی به کلاله سه شاخه به رنگ قرمز متمایل به نارنجی است. قسمت مورد استفاده این گیاه، انتهای خامه و کلاله سه شاخه است که به نام زعفران مشهور است و معطر و کمی تلخ می باشد.

مطابق بر خي از شواهد و مستندات موجو د، مبدأ اوليه گياه زعفران دامنه كوه هاي الوند و زاگرس در سرزمين ماد باستان، همدان، بروجرد، نهاوند، كرمانشاه تا نواحي اصفهان و قم بوده است كه بعدا كشت آن به ساير مناطق نيز گسترش يافته است . مستندات تاریخی بیانگر این واقعیت است که ایرانیان از روزگاران کهن به زر و زعفران علاقه و توجهی بلیغ داشته اند به طوری که در جشن ها و سرورها و مجالس بزم و نشاط مانند عروسی ها و اعیاد، یا استقبال از بزرگان و زائران زر و زعفران نثار قدمها می کردند. در برپایی با شکوه تر این گونه آئین ها، ضمن آذین بندی و آینه بندان، سکه های زرین و سیمین را به همراه زعفران و گل و نقل بر سر عروس و داماد یا شخصیتهای مورد نظر و گاهی همه حاضران در این گونه مراسم می ریختند. در برخی از مراسم زعفران را به تنهایی، یا همراه با مشک و عنبر و عود دود می کردند و گلاب می پاشیدند..

در عصر هخامنشیان زعفران برای تزئین گرده های نان و معطر کردن خوراک ها به کار می رفته است. فردیناند یوستی ضمن شرح زندگانی داریوش نوشته است: “شاه ایران تن خود را روغنی معطر می مالید که عبارت بود از مخلوط روغن آفتابگردان که در پیه شیر پخته و با زعفران و شراب خرما تهیه می شد.” در دوره پارت ها زعفران ایران به یونان و روم می رفت، بعدها چین هم از مشتریان زعفران ایران شد. در عصر ساسانیان کاشت زعفران در قم و طوس رایج گردید و مرغوبیت محصول آنها شهرت یافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت کاغذهای گران قیمت کاربرد پیدا کرد، اما پیشتر از آن محلول زعفران به عنوان مرکب تحریر استفاده می شد و تا قرن ها بعد در ترکیب مرکب های تحریر مرغوب به کار می رفته است. از انواع مرکب زعفرانی کم رنگ و پر رنگ ( از زرد کمرنگ تا قرمز خونین ) برای نوشتن عنوان فرمان ها و نامه های سلاطین و خلیفگان و امرا و همچنین در تحریر عنوان ها و سر فصل های کتب و رسالات و نیز در تذهیب و تشعیر و در تصویرها و نقوش حواشی و متن استفاده می شده است از جمله مصارف زعفرا ن، استفاده به عنوان يك افزودني خوراكي براي رنگ و طعم دادن به غذا ( گرا نبهاترين چاشني گياهي دنيا، رنگ كردن منسوجات و همچنين كاربرد  دارويي در طب سنتي را مي توان نام برد.

زعفران دارای ترکیباتی است که این گیاه ارزشمند را از سایر گیاه ها متمایز ساخته است. کیفیت زعفران از طریق این ترکیبات در آزمایشگاه و لابراتور ها سنجیده می‌شود که هر چقدر درصد این ترکیبات بیشتر باشد زعفران با کیفیت تر و در نتیجه تاثیر زیادی روی خواص زعفران دارد.

این ترکیبات شامل:

  1. کروسین عامل قدرت رنگ
  2. پیکروسین عامل قدرت طعم
  3. سافرانال عامل قدرت عطر و بو

به سبب ویژگی های منحصر بفرد زعفران، از آن در صنایع مختلف می توان استفاده نمود. امروزه رنگهای طبیعی به سبب ایمنی مصرف کننده و فقدان تاثیرات منفی بر سلامت بدن طرفداران زیادی در سراسر جهان دارند. سالهاست که رنگهای طبیعی در صنعت رنگرزی مورد استفاده قرار می گیرند. زعفران به سبب ترکیبات خاص خود در صنایع بهداشتی و همچنین تولید مواد معطر و خوشبوکننده نیز کاربرد دارد. صنایعی که از زعفران می توان درآن استفاده کرد عبارتند از:

  • زعفران و خواص دارویی
  • زعفران و کاربردهای شیمیایی و صنعتی
  • زعفران و مصارف خوراکی

 

از سال ها پيش، خواص درماني زعفران و تشكيل دهنده هاي آن مورد توجه برخي از محققين علوم زيستي قرارگرفته است. به عنوان مثال، تحقيقات نشان داده كه عصاره زعفران باعث انبساط عروق و كاهش فشار خون مي شود. كلاله خشك گياه خاصيت آنتي اكسيداني دارد و ضد سرطانی دارد.

زعفران به عنوان گیاه بومی منطقه خراسان رضوی و جنوبی، با خواص درمانی بیشمار خود در اصطلاح محلی به گیاه هزار خاصیت مشهور است و در طب سنتی مردم آن منطقه برای درمان برخی از بیماری های روحی و جسمی و از جمله بیماریهای گوارشی به کار میرود.

در زبان فارسی و ترکی زفرون (زفرو)، در عربی زعفران، در انگلیسی saffron، در اسپانیایی zafrán، در فرانسوی safrane، در ایتالیایی zaferano و به هندی zuffron تلفظ می‌شود.

زعفران از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است‌. از مهم‌ترین خواص دارویی زعفران که از قدیم‌ الایام مورد استفاده قرار می‌گرفته، درمان افسردگی است‌.

از جمله خواص دارویی زعفران:

  • چای زعفرانی باعث هضم سریعتر غذا می شود؛
  • اثر مسکن درد دارد؛
  • باعث تحریک اعصاب می‌شود؛
  • زعفران خون‌ساز است و گردش خون را آسان می‌سازد؛
  • مصرف زعفران خونریزی‌های بعد از زایمان را از بین می‌برد‌؛
  • قوای جنسی را تقویت می‌کند‌؛
  • کبد را تصفیه و قوی می‌سازد‌؛
  • سرفه را رفع و اثر مفید روی درمان برونشیت دارد؛
  • کلیه و مثانه را پاک می‌کند؛
  • آرام بخش و خواب آور است‌؛
  • زعفران ضد‌تشنج است‌؛
  • گاز معده را برطرف می‌کند؛
  • ادرار‌ آور است‌؛
  • از جمله دیگر خواص دارویی زعفران روشن‌ کردن پوست رخساره است؛
  • تقویت کننده حافظه و یادگیری است؛
  • فشار خون را کاهش می دهد؛
  • چربی خون را کاهش می دهد؛
  • عوارض آسم را بهبود می بخشد؛
  • از جمله دیگر خواص دارویی زعفران رفع نفخ شکم است؛
  •  زعفران برای افزایش گردش خون
  • به دلیل داشتن آنتی اکسیدان به عنوان توان بخش قلب و پیشگیری‌ کننده از بیماری‌های قلبی و سرطان نیز مطرح است؛
  • مانع گسترش سرطان سینه می شود؛
  • زعفران نه تنها عوارض رنگ‌ دهنده‌های مصنوعی همچون حساسیت‌ زایی را ندارد، بلکه حاوی ویتامین‌های B6، B2، B1، ویتامین C و دیگر مواد مغذی مورد‌ نیاز بدن است؛
  • و در نهایت اگر می‌خواهید همیشه شاد و خندان باشید؛ زعفران بخورید‌.

 

  • مضرات:
    چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد بنابراین زنان حامله باید از خوردن آن احتراز کنند؛ چرا که ممکن است باعث سقط جنین ‌شود‌. خوردن زیاد زعفران برای کلیه‌ها مضر است‌. اشتها را کم می‌کند و ایجاد سردرد می‌کند و باعث اختلال حواس می‌شود‌. زعفران را باید در شیشه‌های درب بسته و دور از نور نگهداری کرد زیرا عطر و رنگ خود را در اثر نور از دست می‌دهد‌.
  • مصرف سه گرم زعفران را در ماه برای هر فرد مناسب است و استفاده بیش از پنج گرم زعفران در یک وعده غذایی‌، عوارضی همچون سرگیجه، کاهش تعداد ضربان قلب و احساس تهوع در پی دارد؛ همچنین، این میزان زعفران در دوران بارداری احتمال سقط جنین را افزایش می دهد.